زاماک پنجره دوجداره یکی از کلیدیترین قطعات یراقآلات پنجره دوجداره UPVC و پنجره دوجداره آلومینیومی است که وظیفه آن قفل شدن صحیح لنگه به فریم و ایجاد چسبندگی کامل بین آنهاست. این قطعه اگرچه ظاهری کوچک دارد، اما مستقیماً روی عایقبندی، امنیت و عملکرد صحیح پنجره تأثیر میگذارد.
به زبان ساده:
وقتی دستگیره پنجره را میچرخانید و لنگه پنجره کاملاً کیپ میشود، یکی از قطعاتی که این قفلشدن را ممکن میکند، زاماک است. زاماک در اصل نام یک آلیاژ پایهروی است؛ اما در بازار یراقآلات پنجره ایران، به مقابلقفلهایی که بادامک اسپانیولت با آنها درگیر میشود نیز اصطلاحاً زاماک گفته میشود
زاماک دقیقاً چیست؟
زاماک نام یک آلیاژ فلزی پایهروی (Zinc Alloy) است که معمولاً از ترکیب:
- روی
- آلومینیوم
- منیزیم
- مقدار کمی مس
ساخته میشود.
در صنعت در و پنجره، به قطعهای که بادامک یا زبانه اسپانیولت داخل آن درگیر میشود نیز بهطور رایج «زاماک پنجره» گفته میشود.
نکته مهم: زاماک نام قطعه نیست، بلکه نام آلیاژی است که این قطعه از آن ساخته میشود.
مشخصات فنی آلیاژ زاماک در صنعت پنجره
زاماکها معمولاً با روش ریختهگری تحت فشار (Die Casting) تولید میشوند تا دقت ابعادی بالا و سطح یکنواخت داشته باشند. در صنعت یراقآلات، زاماک ۳ به دلیل استحکام کششی حدود 280 مگاپاسکال و پایداری ابعادی مناسب، رایجترین گزینه است. در پروژههای سنگینتر یا شرایط رطوبتی، از زاماک ۵ با مقاومت مکانیکی و خوردگی بالاتر استفاده میشود. کیفیت ریختهگری و درصد دقیق عناصر آلیاژی تأثیر مستقیمی بر مقاومت در برابر ترکخوردگی، شکست و تغییر شکل تحت فشار دارد.
زاماک چه نقشی در پنجره دوجداره دارد؟
زاماک روی فریم ثابت پنجره نصب میشود و هنگام چرخاندن دستگیره:
- بادامک یا زبانه اسپانیولت داخل زاماک قفل میشود
- لنگه پنجره بهصورت یکنواخت به فریم میچسبد
- درز هوا، صدا و لرزش به حداقل میرسد
به همین دلیل، زاماک نقش مستقیم در:
- عایق حرارتی
- عایق صوتی
- امنیت پنجره
دارد.
ارتباط زاماک با اسپانیولت چیست؟
اسپانیولت و زاماک کاملاً وابسته به هم هستند:
- اسپانیولت روی لنگه متحرک نصب میشود
- زاماک روی فریم ثابت قرار میگیرد
- اگر کیفیت یا تنظیم هرکدام درست نباشد:
- پنجره کیپ نمیشود
- دستگیره سفت یا لق میشود
- رگلاژ پنجره به هم میریزد
تفاوت خرابی زاماک و خرابی اسپانیولت چیست؟
تشخیص این دو موضوع برای جلوگیری از تعویض اشتباه قطعه مهم است.اگر خود مقابلقفل شکسته، ترک خورده یا تغییر شکل داده باشد، ایراد قابل مشاهده است.
اما اگر:
- دستگیره آزاد میچرخد؛
- بادامکهای روی لنگه حرکت نمیکنند؛
- حرکت سیستم قفل ناقص است؛
- بخشی از مکانیزم داخل پروفیل عمل نمیکند؛
احتمال ایراد در اسپانیولت یا بخش دیگری از یراق بیشتر میشود.
در مقابل، اگر اسپانیولت حرکت میکند اما بادامک هنگام بسته شدن به مقابلقفل گیر میکند، علاوه بر خود مقابلقفل باید رگلاژ لنگه و موقعیت نصب قطعه نیز بررسی شود.
انواع زاماک پنجره دوجداره (از نظر آلیاژ)
زاماک ۲
- استحکام کششی بالا
- سختتر ولی کمی شکنندهتر
- مناسب قطعات تحت فشار
- قیمت بالاتر نسبت به نوع ۳
زاماک ۳ (رایجترین)
- تعادل عالی بین استحکام و شکلپذیری
- پایداری ابعادی بالا
- مناسب اکثر پنجرههای دوجداره
- بهترین انتخاب عمومی
زاماک ۵
قطعات زاماک ۵ کمی قویتر و سختتر از زاماک ۳ هستند؛ اما این افزایش استحکام و سختی با کاهش شکلپذیری همراه است. این مسئله میتواند بر عملیات ثانویهای مانند خمکاری، پرچکاری، شکلدهی فشاری و پرسکاری لبهها اثر بگذارد.
- استحکام و مقاومت خوردگی بالاتر
- شکلپذیری کمتر
- مناسب شرایط سختتر محیطی
زاماک ۷
- سیالیت بهتر برای قطعات ظریف
- کنترل ناخالصی بالاتر
- مصرف محدودتر و تخصصیتر
زاماک پنجره چند عدد است؟
تعداد زاماک به نوع پنجره بستگی دارد:
- پنجره تکحالته: معمولاً یک ضلع
- پنجره دوحالته: ۳ یا ۴ ضلع
- پنجره کشویی: بسته به سیستم یراق
قبل از تعویض، باید تعداد بادامکهای اسپانیولت شمرده شود.
مزایا و معایب زاماک
مزایا زاماک باکیفیت
- قفل شدن دقیق و بدون لقی
- افزایش عایقبندی پنجره
- کاهش فشار روی دستگیره
- افزایش عمر اسپانیولت و یراق
- مقاومت مناسب در برابر خوردگی
معایب زاماک بیکیفیت
- شکستگی تحت فشار
- لق شدن پنجره
- خرابی سریع دستگیره و اسپانیولت
- از بین رفتن رگلاژ پنجره
نکته مهم:
زاماک سبک و توخالی، معمولاً عمر بسیار کوتاهی دارد.
نحوه نصب زاماک پنجره دوجداره
نصب صحیح مقابلقفل اهمیت زیادی دارد؛ زیرا محل آن باید با مسیر حرکت بادامک اسپانیولت هماهنگ باشد.
در حالت کلی:
- موقعیت بادامک یا پین روی لنگه مشخص میشود.
- مقابلقفل در موقعیت صحیح روی فریم قرار میگیرد.
- محل درگیری پین با قطعه بررسی میشود.
- پیچ مناسب متناسب با سیستم پروفیل و یراق استفاده میشود.
- پس از نصب، حرکت دستگیره و نحوه بسته شدن لنگه آزمایش میشود.
در مستندات فنی سیستم TITAN شرکت SIEGENIA نیز بر موقعیت صحیح بادامک نسبت به Striker Plate تأکید شده است. در سیستمهای دارای Comfort Mushroom Cam، موقعیت بادامکها باید بررسی شود تا حرکت آنها به داخل مقابلقفل روان و صحیح باشد.
چطور زاماک خوب را تشخیص دهیم؟
- وزن مناسب (معمولاً بالای ۱۰ گرم)
- سطح یکنواخت و بدون تخلخل
- آلیاژ متراکم و سنگین
- تولیدکننده معتبر
- هماهنگی کامل با سیستم یراق
- عملکرد روان پنجره پس از نصب.
جمع بندی
زاماک پنجره دوجداره اگرچه قطعهای کوچک است، اما نقش حیاتی در عملکرد، امنیت و عایقبندی پنجره دارد. انتخاب زاماک باکیفیت و نصب اصولی آن، از خرابیهای زنجیرهای یراقآلات و هزینههای تعمیر جلوگیری میکند.